خانە کتاب كُردی
گەڕانەوە بۆ شکۆی مرۆڤ لەناو خێڵ و ئایدۆلۆژیادا؛
خوێندنەوەیەک بۆ کتێبی «لە ستایشی ژیاندا»؛ نووسراوەی ڕەفیق سابیر
جەعفەر قارەمانی[۱]
پوختە
کتێبی «لە ستایشی ژیاندا» وەک بەرهەمێکی وێژەیی و ژیاننامەییی ڕەفیق سابیر، ئەرشیفێکی ڕەخنەیییە بۆ مێژووی ویژدانی کورد. نووسەر لەم بەرهەمەدا، لە ڕێگەی گێڕانەوەی قۆناغە جیاوازەکانی ژیانی خۆی لە نیشتمان و تاراوگە، مێژوویەکی تاکەکەسی دەکاتە بەشێک لە مێژووی گشتیی نەتەوەیەک. ناوەڕۆکی ئەم دەقە بریتییە لە ڕەخنە و تێڕوانینێکی فەلسەفی بۆ پرسەکانی «بوون»، «ناسنامە» و «ئازادی» لە چوارچێوەی ئەزموونی مرۆڤی کورددا.
لە ڕوانگەی نووسەرەوە، شەڕ تەنیا ڕووداوێکی مێژوویی نییە، بەڵکوو ژینگەیەکی وێرانکەرە کە ئەخلاق و کەرامەتی مرۆیی بەرەو کاڵبوونەوە دەبات. نووسەر جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە کاتێک ژیان لە بەهاکانی دادەماڵرێت، مانا و گرنگیی مردنیش وەک دیاردەیەکی مرۆیی لەدەست دەچێت، هەر بۆیە بە کەڵکوەرگرتن لە وتەکەی «نازم حیکمەت» کە دەڵێت: «بۆ ئەوەی مردن دادپەروەرانە بێت، پێویستە ژیان دادپەروەرانە بێت». ئەم وتەیە دەبێتە ستوونی فەلسەفیی کتێبەکە، کە تێیدا ڕەخنە لەو ئایدۆلۆژیایانە دەگیرێت کە مرۆڤ دەکەنە سووتەمەنیی شەڕ و بەرژەوەندییەکان.
خوێندنەوەی ئەم دەقە گەشتێکە بۆ دەرکەوتنی ئەو قەیرانە قووڵەی کە ژیانی مرۆڤی کوردی داگیر کردووە و هاندەرێکیشە بۆ گەڕان بەدوای ئازادییەکی ڕاستەقینەدا کە لە دەرەوەی دیوارەکانی خێڵ و ئایدۆلۆژیا ساختەکانەوە دەست پێ دەکات. بەم پێیە، ئەو کتێبە تەنیا گێڕانەوەی بیرەوەریی تاکەکەسی نییە، بەڵکوو بەڵگەنامەیەکی ڕەخنەیییە بۆ ئەو سەردمی مرۆڤ تێیدا بووبووە قوربانیی بێدەنگی و بێهێزی. نووسەر لەم ئەزموونەدا، سەرکەوتووانە توانیویەتی ململانێی نێوان «ئایدۆلۆژیای شەڕ» و «بایەخی ژیان» نیشان بدات، هەر بۆیە ناونیشانی «لە ستایشی ژیاندا» بە شێوەیەکی زانستییانە، بانگەوازێکە بۆ ئاشتی و گەڕانەوە بۆ ئەو بەهایانەی کە مرۆڤ لە شەڕ دوور دەخەنەوە و بەرەو ژیانێکی شایستە دەیبەن.
وشەسەرەکییەکان: ڕەفیق سابیر؛ لەساتیشی ژیاندا؛ بەرگریی مرۆیی.
دەقی سەرەکی
کتێبی «لە ستایشی ژیاندا» ساڵی ٢٠٢٣ لەلایەن چاپخانەی «چوارچرا»وە بڵاوکراوەتەوە و بەرهەمێکی گرنگی وێژەیی و ژیاننامەییی ڕەفیق سابیرە. ئەم کتێبە لە یازدە بەشی سەرەکیدا، گوزارشت لە قۆناغە جیاوازەکانی ژیانی نووسەر دەکات؛ لە ژینگەی جوگرافیی پشدەر و قەڵادزێوە دەست پێ دەکات و تا قۆناغەکانی خوێندن، ئەزموونە هزرییەکان، ژیانی تاراوگە و زایەڵەی شیعر درێژ دەبێتەوە. کتێبەکە تەنیا گێڕانەوەی ڕووداوی کەسی نییە، بەڵکوو دەقێکی مێژوویی و ئەزموونییە کە بە پاشکۆی بەڵگەنامەکان و لیستێکی بەرچاوی بەرهەمەکانی نووسەر، بووەتە سەرچاوەیەکی بنەڕەتی بۆ تێگەیشتن لە فەزای هزریی ڕەفیق سابیر لە نێوان نیشتمان و غوربەتدا. لەو بەرهەمەدا، ڕەفیق سابیر تەنیا وەک سیاسەتمەدار یان سەرکردە دەرناکەوێت، بەڵکوو وەک سیاسییەکی ڕەخنەگر خۆی نمایش دەکات. لە بیرەوەرییەکانیدا، باس لەو باوەڕە دەکات کە وای لێ کرد ڕێگەی خەباتی چەکداری هەڵبژێرێت؛ وردەکاریی ئەو قەیران و دابەشبوونانە دەخاتە ڕوو کە لە ناوخۆی حیزبەکاندا هەبوون، بەبێ ئەوەی بکەوێتە داوی تۆمەتبارکردن. بەرهەمەکەی نیشاندەری هەڵوێستی سیاسیی ئەوە لە بەرامبەر دۆخی ناوخۆیی کوردستان و سیاسەتی نێودەوڵەتیدا.
بەشێکی زۆری ناسنامەی نووسینی ڕەفیق سابیر لە تاراوگەدا چێ بووە. ئەو بەرهەمانەی کە باس لە ژیانی ئەورووپا دەکەن، ئەم خاڵانە دەخەنە ڕوو:
١. تەنیایی و غەریبی: چۆن ئاوارەیی کاریگەریی لەسەر دەروونی شاعیرێک داناوە کە زمانی دایکی و ژینگەی ئەدەبییەکەی لێ دوورە.
٢. خوێندنەوەی ڕۆژئاوا: ڕەفیق سابیر لە ڕێگەی دیداری لەگەڵ فەیلەسووف و ئەدیبە ئەوروپییەکان، توانیویەتی تێگەیشتنی خۆی بۆ ئەدەب و مرۆڤایەتی بەرفراوان بکات. ئەمە بەشێکی گرنگی ناسینی ئەو بەرهەمانەیە، چونکە ئاوێتەیەک لە کولتووری کوردی و ئەورووپی دەردەخات.
ڕەفیق سابیر لە ڕێگەی ئەم بەرهەمانەوە، وێنای ئەدیبێکی کردووە کە:
١. سیاسییە، بەڵام حیزبی نییە.
٢. نیشتمانپەروەرە، بەڵام ڕەخنەگرە.
٣. شاعیرە، بەڵام ئاگای لە دۆخی کۆمەڵایەتی و مێژووییە.
خوێندنەوەی ئەم بەرهەمە، واتە تێگەیشتن لە ئەخلاقی نووسین. ڕەفیق سابیر لەم بیرەوەریانەدا نموونەی ئەدیبێکە ڕاستگۆیی بەرامبەر بە خۆی و مێژوو، لای گرنگترە لە وەڵامدانەوەی بەرژەوەندییەکان. گرنگترین تایبەتمەندیی زانستیی ئەم بیرەوەرییانە، خۆڕەخنەگری و ڕەخنەی دامەزراوەیییە. ڕەفیق سابیر وەک توێژەرێک کە ئاشنای فەلسەفەی ڕۆژئاوایی و ڕەخنەی ئەدەبییە، بەوردی سیستەمی سیاسی و ئەکادیمیی کوردستان دەخاتە ژێر پرسیارەوە. ئەم بابەتە کتێبەکەی کردووەتە سەرچاوەیەکی گرنگ بۆ توێژینەوە کۆمەڵایەتییەکان لەسەر دۆخی ڕۆشنبیریی کورد.
ڕەفیق سابیر بەهۆی پێگەی شیعرییەوە، ئەو بیرەوەرییانەی شێوازی گێڕانەوەیییان هەیە کە پڕە لە وێنەی جوانیناسانە. لە ڕووی زانستییەوە، بەکارهێنانی ڕەوانبێژی لە گێڕانەوەی ڕووداوە تراژیدییەکاندا، وای کردووە خوێنەر تەنیا وەک مێژوو سەیری ڕووداوەکان نەکات، بەڵکوو وەک ئەزموونێکی فیکری مامەڵەیان لەگەڵدا بکات. ئەو بە وشەکان، واتایەکی ئەخلاقی بە ڕووداوەکان دەبەخشێت کە لە مێژووی فەرمیدا ون بوون. ئەو وتارە جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە چۆن ڕەفیق سابیر، وەک شاعیر و ڕەخنەگر، توانیویەتی مێژوویەکی تاکەکەسی بکاتە بەشێک لە مێژووی گشتیی نەتەوەیەک و لە ڕێگەی زمانی ئەدەبییەوە، کێشە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکان شی بکاتەوە. لە نێو ئەدەبیاتی بیرەوەریی کوردیدا، ئەم بەرهەمە وەک دەقێکی قوڵی فەلسەفی، پرسیاری بنەڕەتیی «بوون» و «ناسنامە» لە چوارچێوەی ئەزموونی مرۆڤی کورددا دەورووژێنێت. نووسەر لە ڕێگەی گەڕان بەدوای چەمکی ئازادیدا، بەریەککەوتنی نێوان «تاک» و «گوتاری گشتی» بە جۆرێک مرۆڤی کورد وەک بوونەوەرێک وێنا دەکات کە لە نێوان دوو جەمسەری دژبەیەکدا دابەش بووە: یەکێکیان بوونەوەرێکی ئازادیخواز کە بەدوای ئەوین و بیرکردنەوەی ڕەخنەییدا دەگەڕێت، ئەوی تریان بوونەوەرێکی سنووردار کە لەژێر کاریگەریی نەریتە کۆمەڵایەتی، ئایینی و حیزبییەکاندا گیری خواردووە.
ئەم دابەشبوونە، دەرخەری دۆخێکی ئاڵۆزە کە تێیدا تاکەکەس لە زیندانێکی ناخدا ژیان بەسەر دەبات. ڕەفیق سابیر ئەو «کۆیلایەتییە بێدەنگ»ـە وێنا دەکات کە تێیدا مرۆڤ سەرەڕای ئازادیی جەستەیی، تووشی «خۆبەدەستەوەدانی هزری» دەبێت. لەم سۆنگەیەوە، دەقەکە بەرجەستەکردنی «شکستی ڕۆشنگەریی کوردی»ـیە؛ ئەو تراژیدیایەی کە تێیدا هێزە مۆدێرنەکان نەبوون بە بەدیل بۆ نەریت، بەڵکوو بوون بە وەشانی نوێ و بەهێزتری هەمان ئەو نەریتەی کە گوایە لێی هەڵگەڕاونەتەوە. نووسەر نیشانی دەدات کە چۆن ئایدۆلۆژیاکان لە کۆمەڵگەی کوردیدا دەبنە دەمامکێک بۆ پاساوهێنانی پێکهاتە کۆنەکان. لە پاڵ ئەم ڕەهەندانەدا، کتێبەکە خاوەنی پێکهاتەیەکی ئەدەبیی تایبەتە کە ڕەفیق سابیر لە ڕێگەیەوە ئاستی گێڕانەوە لە «بیرەوەرییەکی سادە»ـوە بۆ «دەقێکی هونەری» بەرز دەکاتەوە. نووسەر توانیویەتی زمانێکی شەفاف و پڕ لەئاماژە بە کار بهێنێت؛ زمانێک کە لە ڕێگەی بەکارهێنانی خواستن و هێمای دیار، پرسیارە گەورەکانی بوون و نامۆبوونی مرۆڤی کورد دەورووژێنێت. بەکارهێنانی زمانی شیعری لە ناو دەقێکی پەخشانیدا، دەبێتە هۆی ئەوەی ئازارەکان بە وێنەی ئەدەبی دەرکەون. لێرەدا زمان وەک ئامرازێک بۆ بەرگری بەکار دێت؛ بەرگری لە دژی لەبیرچوونەوە و ئەو گوتارە سەپێنراوانەی کە دەیانەوێت مێژووی تاک بە ئارەزووی خۆیان بەرهەم بهێننەوە.
ژیان، مەرگ و ئاڵنگارییەکانی بوون
یەکێک لە خاڵە هەرە گرنگەکانی کتێبەکە، تێڕوانینی نووسەرە بۆ مانای «ژیان» و «مەرگ». نووسەر بە وردی جیاوازیی نێوان سروشتی مەرگ و ئەو مەرگە نادادپەروەرانەیە دەکات کە لە ئەنجامی توندوتیژی و شەڕ دروست بوون. بە کەڵکوەرگرتن لە وتەکەی «نازم حیکمەت»، جەخت دەکاتەوە کە: «بۆ ئەوەی مردن دادپەروەرانە بێت، پێویستە ژیان دادپەروەرانە بێت». کاتێک ژیان لە بەهاکانی دادەماڵرێت، مردنیش مانای خۆی لە دەست دەدات و دەبێتە دیاردەیەکی بەردەوامی بێهەست. شەڕ لە ئەزموونی ڕەفیق سابیردا تەنیا ڕووداوێکی مێژوویی نییە، بەڵکوو ژینگەیەکیشە کە «ژیان» و «نووسین»ی تێدا گەشەی کردووە.
١. نووسەر لە چەند ڕەهەندێکی جیادا ڕەخنە لە دۆخە کۆمەڵایەتییەکان دەگرێت:
نووسەر پێی وایە کاتێک چەک دەبێتە سەنتەری ژیان، ئەخلاق و ڕێز بەرەو کاڵبوونەوە دەچن. وەک ئاماژەی پێ دەکات، لە قەڵادزێ و لە سەرەتای شۆڕشی ئەیلولەوە، دیاردەی تیرۆر و تۆقاندن لەلایەن هەندێک کەسی چەکدارەوە سەری هەڵدا کە دەیانویست بە دەمانچە و تفەنگ، خۆیان بەسەر خەڵکدا بسەپێنن و دەستدرێژی بۆ سەر کەرامەتی کەسانی دیکە بکەن. نووسەر باس لەوە دەکات کە چۆن پڕوپاگەندەی سیاسی و ئایدیۆلۆژییەکان هەوڵیان دەدا ڕاستییەکانی ژیان بشارنەوە. بە بڕوای ئەو، سیاسەت لە کوردستاندا وەک «سندووقەکەی پاندۆرا» وابووە؛ کاتێک کراوەتەوە، هەموو نەهامەتییەکانی بۆ کۆمەڵگەکە هێناوە و شۆڕش بووە بە هۆکاری وێرانبوونی ماڵەکان و پەرتەوازەبوونی خێزانەکان.
کاتێک لە ئەزموونی ڕەفیق سابیر دەڕوانین، شەڕ لای ئەو تەنیا ڕووداوێکی مێژوویی نییە کە لە دوورەوە بینیبێتی، بەڵکوو شەڕ ئەو ژینگەیە بووە کە «ژیان» و «نووسین»ی تێدا لەدایک بووە و گەشەی کردووە. لە بەشەکانی ئەم کتێبەدا، نووسەر بە وردبینییەکی دەروونییەوە ئەو فەزایە وێنا دەکات کە تێیدا مرۆڤ لە ژێر هەڕەشەی بەردەوامی شەڕ و توندوتیژیدا، هەوڵ دەدات مانایەک بۆ بوون بدۆزێتەوە. نووسەر لە ڕێگەی گێڕانەوەی بیرەوەرییەکانی قەڵادزێ و پشدەرەوە، پیشانی دەدات کە چۆن شەڕ نەک تەنیا لە ڕووی ماددییەوە مرۆڤەکان بێبەش دەکات، بەڵکوو لە ڕووی دەروونییەوە پێکهاتەی کۆمەڵایەتی تێک دەشکێنێت. ژیان لە سایەی شەڕدا، واتە ژیان لەناو «چاوەڕوانیی بەردەوامی کارەساتدا». ڕەفیق سابیر بە زمانێکی ئەدەبیی پڕ لە وێنە، باس لەو ساتانە دەکات کە چۆن ترس دەبێتە بەشێک لە سایکۆلۆژیای ڕۆژانەی منداڵ و گەنج و چۆن شەڕ وێرانکارییەک بەجێ دەهێڵێت کە نەوەکان بە ئاسانی ناتوانن لێی ڕزگار ببن.
١. ١. نووسین وەک بەرگرییەکی مرۆیی
وشە و ئەدەب دەبنە دواین پەناگەی مرۆڤ کاتێک چەک و سیاسەت ژیانیان تەنگەتاو کردووە. نووسەر لە سایەی شەڕدا نووسین هەڵدەبژێرێت، نەک وەک هەڵاتن لە واقیع، بەڵکوو وەک ڕێگەیەک بۆ «تۆمارکردنی ڕاستی». لای ڕەفیق سابیر، نووسین لە کاتی شەڕدا جۆرێکە لە «شایەتحاڵی»؛ هەوڵێکە بۆ ئەوەی ڕێگری لەوە بکرێت کە ئازارەکانی مرۆڤی کورد لەناو مێژوودا بزر ببن.
١. ٢. ژیان لە نێوان «مانەوە» و «بوون»
نووسەر لەم بەشانەدا پرسیارێکی فەلسەفی ورووژاندووە: ئایا لە سایەی شەڕدا، مرۆڤ تەنیا دەژیت بۆ «مانەوە»، یان دەکرێت لەو دۆخەشدا «بوون» هەبێت؟ ڕەفیق سابیر وەڵامەکەی لە ڕێگەی ستایشی ژیانەوە دەداتەوە. ئەو پێی وایە هەرچەندە شەڕ توندوتیژی دەهێنێت، بەڵام توانای مرۆڤ بۆ خۆشەویستی، خوێندنەوە و بەردەوامبوونی فکری، ئەو هێزەیە کە ژیان لە مردن جیا دەکاتەوە. کتێبەکە وێنای ئەوە دەکات کە چۆن نووسەر لە ناو تۆپباران و ناهەموارییەکاندا، هەوڵی داوە فەزایەکی هێمن بۆ هزر و بەرهەمهێنان دروست بکات. ڕەفیق سابیر زۆر بە ئاشکرا ڕەخنە لەو ئایدۆلۆژیا و سیاسەتانە دەگرێت کە مرۆڤ دەکەنە سووتەمەنی شەڕ. «ژیان لە سایەی شەڕدا» لەم کتێبەدا، ڕەخنەیەکی توندی مرۆڤدۆستانەیە بەرامبەر بەو هێزانەی کە ژیانی خەڵکیان کردووەتە قوربانیی بەرژەوەندییەکان. ڕەفیق سابیر لێرەدا دەبێتە دەنگی ئەوانەی کە لە سایەی شەڕدا بێدەنگ کراون. ئەو بەشە لەم کتێبەدا، زیاتر لە بیرەوەری، وانەیەکن لە بەرگەگرتن. نووسەر بە ئێمە دەڵێت کە شەڕ دێت و دەڕوات؛ بەڵام ئەوەی دەمێنێتەوە ئەو وێنە و تێکستانەن کە شکۆ و مرۆڤبوونی مرۆڤیان لەو دۆخە سەختانەدا پاراستووە. ئەم بەشە، کتێبەکە دەکاتە دەقێکی مرۆڤناسانە کە خوێنەر ناچار دەکات بە قوڵایی ژیان و نرخ و بەهای ئاشتی بڕوانێت.
ڕەفیق سابیر لە بەشێکی تری کتێبەکەیدا، پرسگەی ئازادی لە کۆمەڵگەی کوردیدا لە چوارچێوەی بەرتەنگی وتارە سیاسییەکان دەردەهێنێت و دەیخاتە بەر تیشکی لێکۆڵینەوەیەکی کۆمەڵایەتیی قووڵ. نووسەر پێی وایە کەرامەتی مرۆیی بەشێکە لە بەها گشتییەکانی کۆمەڵگە، ئەگەر ئەم بەشە تێکبشکێت، ئەوا بنەما ئەخلاقییەکانی کۆمەڵگە بە تەواوی بەرەو داڕمان دەچن. نووسەر بە ڕاشکاوی جەخت لەسەر ئەو دیاردەیە دەکاتەوە و دەڵێت: «ئەوەی لە ناوچەکانی ئێمەدا دژی ژن دەکرا، تەنیا تاوانێک نەبوو بەرامبەر بە تاکێک، بەڵکوو تاوانێک بوو بەرامبەر بە کۆی بەها مرۆییەکان. چەکدارەکان، لەکاتێکدا بانگەشەی ئازادییان دەکرد، خۆیان لەناو ماڵەکانی خۆیاندا بە کۆیلەکردنی ژن و بەکارهێنانی توندوتیژی، مێژوویەکی ڕەشیان تۆمار دەکرد».
لەم تێڕوانینەدا، نووسەر ڕەخنە لە دووفاقییەتی کۆمەڵایەتی دەگرێت کە تێیدا تاک لە دەرەوەی ماڵ بانگەشەی ئازادی دەکات و لەناو ماڵدا پەیڕەوی توندوتیژی و کۆیلەکردن دەکات. ئەم دۆخە لە ڕووی زانستییەوە بەو واتایەیە کە ڕەفتار لەگەڵ ئایدۆلۆژیادا یەک ناگرێتەوە و ئەمەش گەورەترین بەربەستە لە بەردەم گەشەکردنی بەهاکانی بەختەوەری و دادپەروەریدا. ڕەفیق سابیر بە دەستەواژەی «مێژوویەکی ڕەشیان تۆمار دەکرد»، ئاماژە بەوە دەکات کە چۆن توندوتیژی بەکارهێنەران لە دەرئەنجامدا مێژووی خۆیان بە ڕەفتارە نادادپەروەرانەکانیان ناحەز دەکەن و گێڕانەوەی شۆڕشگێڕییەکەیان لەکەدار دەکەن. بەم پێیە، ئازادیخوازی لە ڕوانگەی ڕەفیق سابیرەوە بە کردەیەک دەست پێ دەکات کە لە ناوماڵەوە سەرچاوە دەگرێت و ناتوانێت پارچەپارچە بێت؛ واتە مرۆڤ ناتوانێت لە دەرەوە ئازادیخواز و لەناو ماڵدا دەسەڵاتخواز و توندوتیژ بێت.
ئەنجامەکان
ئەم کتێبە ئەرشیفێکی ڕەخنەیییە بۆ مێژووی ویژدانی کورد. گرنگیی ئەم بەرهەمە لەوەدایە کە ڕەفیق سابیر وەک کەسایەتییەکی ناو بڕیارەکان، بەڵام خاوەن هەڵوێست، مێژوویەکی ناخۆیی و ڕەخنەیی دەنووسێتەوە. نووسەر بە دەقەکانی، بەشێک لەو مێژووەی کە هەوڵ دراوە لەبیر بچێتەوە، دەخاتە بەر دیدی خوێنەر. ئەم بەرهەمە پردێکە لە نێوان سیاسەت و جوانیناسیدا و وانەیەکی ئەخلاقییە بۆ نەوەی نوێ. «لە ستایشی ژیاندا» تەنیا تۆمارکردنی ڕابردوو نییە، بەڵکوو بانگەوازێکی فەلسەفییە بۆ تێپەڕاندنی ئەو هزرە داڕێژراوەی کۆمەڵگا بەسەر تاکدا دەیسەپێنێت. ڕەفیق سابیر بە ڕاشکاوییەوە جەخت لەوە دەکاتەوە کە شکستی ڕۆشنگەری لە نەبوونی ئەقڵی ڕەخنەییدایە؛ بۆیە خوێندنەوەی ئەم دەقە گەشتێکە بۆ دەرکەوتنی ئەو قەیرانە قووڵەی کە ژیانی مرۆڤی کوردی داگیر کردووە و هاندەرێکیشە بۆ گەڕان بەدوای ئازادییەکی ڕاستەقینەدا کە لە دەرەوەی دیوارەکانی خێڵ و ئایدۆلۆژیا ساختەکانەوە دەست پێ دەکات. بەم پێیە، ئەو کتێبە تەنیا گێڕانەوەی بیرەوەریی تاکەکەسی نییە، بەڵکوو ئەرشیفێکی ڕەخنەیییە بۆ ئەو ڕۆژگارانەی مرۆڤ تێیدا بووبووە قوربانیی بێدەنگی و بێهێزی. بەگشتی، نووسەر لەم ئەزموونەدا، سەرکەوتووانە توانیویەتی ململانێی نێوان «ئایدۆلۆژیای شەڕ» و «بەهای ژیان» نیشان بدات، هەر بۆیە ناونیشانی «لە ستایشی ژیاندا» بە شێوەیەکی زانستییانە، پەیامێکە بۆ ئاشتی و گەڕانەوە بۆ ئەو بەهایانەی مرۆڤ لە شەڕ دوور دەخەنەوە و بەرەو ژیانێکی شایستە دەیبەن.
سەرچاوە:
سابیر، ڕەفیق (٢٠٢٣). لە ستایشی ژیاندا، ئەزموونی نووسەرێک، سلێمانی: چوارچرا، چاپی یەکەم.
- ghahjefer@gmail.com
هر نوع بازنشر این متن با ذکر منبع «خانه کتاب کُردی» مجاز است.
